نسبت به تكليف ، آن را دوباره با نيّت اعاده كند . به اين ترتيب ؛ پس از آنكه اين شارحان حديث را ناظر بر اين دانسته‌اند كه بر بطلان كلّى عمل بدون نيّت صراحت دارد ، ملتزم شده‌اند بر تقييد حديث به‌گونه‌اى كه تنها بر واجبات اساسى و مهم تطبيق مىدهند كه به ذات خود مأمورّ به هستند ، نه واجب غيرى و مقدّمى براى واجبات ديگر ( مثل : وضو و غسل . . . ) . و از اين‌رو ؛ انواع طهارت ( از وضو و غسل و . . . ) از اين قبيل خواهد بود ، چون مأمور بها نيست ، بلكه هم‌چون مقدّماتى براى نماز است كه واجب اوّل محسوب مىشود . اين تفسير دوجانبه از نظر ما كافى نيست ، زيراكه در بخش اوّل اين تفسير معناى حقيقى كلمات بدون هيچ ضرورت واضحى ناديده گرفته شده است ، و در بخش دوم نيز همهء واجبات كمكى به طريقى كنار زده شده است ، درحالىكه در آن ميان واجباتى وجود دارد كه سزاوار است به‌طور صريح انجام گيرد ، به عنوان اين‌كه خود واجب هستند - مطابق همين مذاهب - ( و از آن جمله است طهارت رمزيه كه بر آنها نام تيمّم اطلاق مىكنند . ) « 1 » .

--> ( 1 ) - دربارهء تيمّم ، بيشترين اختلاف مذاهب اسلامى دربارهء الفاظ آيهء تيمّم است : « وَ إِنْ كُنْتُمْ مَرْضى أَوْ عَلى سَفَرٍ أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغائِطِ أَوْ لامَسْتُمُ النِّساءَ فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ . » نساء ( 4 ) آيهء 43 : و اگر بيمار باشيد و يا در سفر ( و يا ) هنگامى كه يكى از شما از قضاى حاجت برگشت و يا با زنان آميزش جنسى داشته‌ايد و در اين مورد آب براى وضو يا غسل نيابيد ، در اين موقع با خاك پاكيزه‌اى تيمّم كنيد ، سپس صورت و دست‌هاى خود را مسح كنيد . فقها اختلاف‌نظر دارند دربارهء كسى كه با فقدان آب ، تيمّم بر او واجب است : آيا تنها شامل بيمار و مسافر است و يا اين‌كه شامل آنها و شخص غير مسافر سالم نيز مىشود ؟ و آيا منظور از ملامسه ، هم‌بسترى است يا دست زدن است ؟ و آيا منظور از آب فقط آب مطلق است و يا اين‌كه شامل آب مضاف هم مىشود ؟ و آيا منظور از خاك ، صرفا خاك است يا اين‌كه هرچه روى زمين باشد ، از خاك ، شن و يا سنگ ؟ و آيا مقصود از صورت ، تمام صورت است يا قسمتى از آن ؟ و آيا منظور از دست ، تنها كف دست است يا كف و ذراع باهم ؟ و اينك خلاصهء اقوال راجع به آنچه گفتيم : 1 ) ابو حنيفه مىگويد : غير مسافر سالم كه آب در اختيار ندارد ، تيمّم بر او جايز نيست و نماز هم بر او واجب نيست ؛ زيراكه اين آيه با فقدان آب تيمّم را بر خصوص بيمار و مسافر واجب دانسته است : الفتاوى الهنديه : 1 / 27 ؛ المبسوط : 1 / 113 ؛ المنتقى ، باجى : 1 / 110 . بقيّهء مذاهب معتقدند كه هم‌بسترى ناقص است ، نه دست زدن : الخلاف : 1 / 22 ؛ مختلف الشّيعه : ص 50 ، الغنيه : ص 552 ؛ تذكرة الفقهاء : 2 / 169 . -